هدایت قـــــــــــــادری جـــوانـــــرود

شهرستان ثلاث باباجانی
ثَلاثِ باباجانی، شهرستانـی در استـان کرمانشاه. ایـن شهرستان مرزی از شمال به شهرستان پاوه از شرق به شهرستان جوانرود از جنوب به شهرستان سرپل ذهاب و از غرب به کشور عراق محدود است ،ثلاث باباجانی به مرکزیت شهر تازه‌آباد براساس قانون تقسیمات کشوری در 1387ش، شامل دو بخش مرکزی و ازگله و 6 دهستان و دو شهر به نامهای تازه‌آباد و ازگله است. نشریه «1387ش، استان کرمانشاه». ثلاث باباجانی تا 1381ش با داشتن 4 دهستانِ خانه شور، دشت حر، زمکان و ازگله یکی از بخشهای شهرستان جوانرود بود که در آن تاریخ با افزوده شدن دو دهستان سرقلعه و جیگران «از دهستانهای سرپل ذهاب» به آن شهرستان ارتقا یافت « (1380ش) 46-47؛استانداری» رودخانه‌های زمکان، آب زرشک و دشت حر از دامنه‌ کوههای شاهان و دالاهو سرچشمه می‌گیرند و پس از مشروب کردن اراضی شهرستانهای سرپل ذهاب و ثلاث باباجانی، در خاک عراق به رودخانه سیروان می‌پیوندند «افشین، 1/231-232». شهرستان ثلاث باباجانی منطقه‌ای نیمه کوهستانی با آب و هوای معتدل و نیمه ‌خشک است و کوههای شفیله (0552 متر) گنور (0432 متر) و کرمی (1888متر) از مهم‌ترین ارتفاعات این شهرستان به شمار می‌آیند ( فرهنگ جغرافیایی آبادیها...، 45/67؛ فرهنگ جغرافیایی کوهها...، 2/296، 301، 307). این شهرستان در سرشماری 1385ش دارای 931‘29 تن جمعیت بوده است که 479‘7 نفر آنها در شهر تازه‌آباد سکونت داشته‌اند «درگاه...» بیشتر اهالی ثلاث باباجانی از طایفۀ باباجانیِ (باوه‌جانی یا باباخانی) ایل جاف هستند. نام باباجانی برگرفته از نام نیای آنها ست (حسین‌زاده، 35؛ سلطانی، 2(1)/172). ایل جاف براساس منابع تاریخی ظاهراً در زمان هجوم امیرتیمور گورکانی به نواحی کردنشین، از حدود نواحی سلیمانیه، به این سوی رودخانه سیروان انتقال یافتند. این ایل به دو شعبه جاف مرادی که در نواحی سلیمانیه و شهرزور (سیدصادق امروزی) مستقر بودند و دیگری جاف جوانرودی که در نواحی جوانرود سکنا داشتند، تقسیم می‌شدند و در نواحی میان سلیمانیه و جوانرود ییلاق و قشلاق می‌کردند (مردوخ، 1/85 ، سلطانی). در دورۀ قاجاریه بر سر تابعیت این ایل میان دو دولت بحثهایی وجود داشت که در نتیجه، دو دولت، به طایفه‌های این ایل، اختیار دادند که به دلخواه تابعیت یکی از دو دولت را بپذیرند و افراد ایل جاف نیز سالها از این وضعیت به نفع خود بهره می‌بردند و از تعهدات خود نسبت به دولت ایران و یا عثمانی شانه خالی می‌کردند (وقایع‌نگار،221-222). اعتمادالسلطنه مؤلف دورۀ ناصری، از طایفۀ باباجانی (باباخانی) به عنوان یکی از دو طایفۀ جنگاور و چابک‌ سوار نواحی مرزی میان ایران و عثمانی یاد کرده است، (4/2378). باباجانیها در اواخر دوره قاجاریه به همراه طایفه‌های امامی و قبادی از دیگر طوایف ایل جاف در منطقه‌ای ساکن شدند که به واسطۀ اسکان آن 3 طایفه در آنجا ثلاث نام گرفت (سنندجی، 460). بعدها به سبب فزونی جمعیت طایفۀ باباجانی، منطقۀ ثلاث، «ثلاث باباجانی» خوانده شد ( نامۀ استانداری، بش‍ ‌). طایفۀ باباجانی شامل تیره‌های عالی، قوچالی، حمده (محمده)، میر‌ویسی، تمرخانی، خسرو باشه، میرآباد، بیگ‌زاده، اعظم‌خان، تایجوزی، ته پان و زمکانی و ... هستند که در این شهرستان زندگی می‌کنند (سلطانی، 2(1)/171-172). آنان به زبان کردی سخن می‌گویند و مسلمان پیرو مذهب شافعی هستند ( فرهنگ جغرافیایی روستاها). اساس اقتصاد شهرستان ثلاث باباجانی برپایه کشاورزی و دامداری استوار است. کشاورزی به شیو سنتی، و به دو نوع کشت دیمی و آبی رواج دارد. آب کشاورزی از چشمه، رودخانه و چاههای ژرف تأمین می‌گردد. محصولات کشاورزی آن گندم، جو، بنشن، گردو، انگور و زردآلو و ... می باشد (همان، 45/67-68؛ نتایج...، 27). ساخت توپوگرافي اين شهرستان مبتني بر ارتفاعات شاهو ، دالاهوو بمو و ... است. بخش وسيعي از اراضي شهرستان ثلاث باباجاني منطبق بر كوهها و تپه ماهورها است كه از مهمترين كوههاي آن « بمو» را مي‌توان نام برد كه به عنوان مرز ایران وعراق محسوب مي‌شود. سقز چيني از درختان جنگلي ون (پسته وحشي) كه مصرف دارويي و صنعتي دارد، در نواحي غربي اين شهرستان صورت مي‌گيرد. از جاذبه‌هاي ديدني ثلاث باباجاني بخصوص براي گردشگران آب شفا بخش ريزه و... است، چشمه شفابخشي كه در درمان بيماريهاي كليوي بسيار مفيد است و روزانه بويژه در ايام نوروز پذيراي گردشگران زيادي از نقاط مختلف است.